Catha edulis
Nazwa polska: Czuwaliczka jadalna
Roslina psychoaktywna: stymulujÄ…ca, euforyczna,
Czuwaliczka jadalna (Catha edulis (Vahl) Forssk. ex Endl.)
Popularnie nazywana Khat, To somalijska używka, chociaż znana była już w starożytności.
Była stosowana między innymi przez Egipcjan, którzy odkryli jej właściwości stymulujące i psychomimetyczne. Właściwości te czuwaliczka zawdzięcza alkaloidowi znanemu pod nazwą katynon - substancji z grupy metyloamfetamin.
W swej rodzimej Arfryce Wschodniej występuje jako wiecznie zielony, wolno rosnący krzak.
Naturalnie dorasta nawet do 10 m, choć rośliny hodowane przycina się zazwyczaj na wysokości 3-5 metrów.
Catha lubi jałowe podłoże i temperę miedzy 5-35oC. Bardzo nie lubi przelania korzeni, i niskich temperatur.
Hodowla Catha Edulis
by Goblinoid ( pobrano z: http://free.of.pl/h/herbgarden/art1.htm )
Naturalne warunki wzrostu Catha Edulis Khat, jak zwykło się nazywać świeże ziele rośliny zwanej Catha Edulis to znana od wieków somalijska używka. W swej rodzimej Afryce Wschodniej występuje jako wiecznie zielony, wolno rosnący krzak osiągający wielkość nawet do 10m, jednak jako roślinę rozprzestrzeniona w całej Afryce zwykle przycina sie ja do wielkości 3-5m, by utrzymać wysokie plony i kompaktowość. Catha toleruje jałowe podłoże i temperatury między 5-35C, jednak nie zniesie przechłodzenia albo, co gorsza-przelania. O wiele lepiej zasuszyć niż przelać tą podatną na grzybienie korzeni roślinę. Z tego też powodu Catha hoduje sie w przewiewnych, luźnych glebach, często obok roślin kawy, które maja podobne wymagania. Kiełkowanie Zwykle słyszę ze Khat to roślina ciężka do kultywacji. Sam jednak nigdy nie napotkałem trudności w jej kiełkowaniu i hodowli. Jako podłoże proponuje mix 1:1:1 piasku (najlepiej ze sklepu zoologicznego-czysty, jałowy), ziemi do kaktusów i wermikulitu/perlitu/keramzytu (do dostania w sklepach z artykułami budowlanymi/przemysłowymi). Na tym poziomie należy szczególnie pamiętać o luźności i przewiewności ziemi, gdyż kiełki Khat są wręcz bezbronne wobec pleśni i bakterii. Nasionka wysiewamy ok. 0,5cm pod ziemie do płytkich kubeczków, kładziemy z dala od bezpośrednich promieni słońca w ciepłym, jasnym miejscu i spryskujemy powierzchniowo woda za każdym razem gdy całkowicie wyschnie. Nasionka powinny zacząć kiełkować w przeciągu tygodnia. Nadal powinniśmy unikać bezpośredniego słońca, a kiedy osiągną już pułap 10-ciu cm - można je przesadzać w indywidualne doniczki. Przesadzanie Jako ziemie hodowlana używam miau 1:1 zwyklej ziemi ogrodowej na bazie kompostu i wermikulitu. Wermikulit zapewnia odpowiedni drenaż wody z gleby i dodatkowo spulchnia ja, pozwalając korzeniom oddychać. Na dno każdej donicy sypie 3cm warstwę sterylnego żwiru akwarystycznego dla dodatkowego odprowadzania wody. Z takiego samego żwiru usypuje cienka warstwę na wierzch ziemi, by chronić ja przed promieniami słonecznymi i zbytnim wysychaniem. Sadzonki/klony By otrzymać klon rośliny musimy użyć Khat tegorocznego, z miękka, niezbyt zdrewniała końcówka głównej łodygi. Odcinamy 5-20cm owej końcówki, smarujemy ukorzeniaczem i wkładamy w ziemie. Dalej traktujemy klon jako młoda roślinkę, tyle ze na początku nie podlewamy jej wcale, by po kilku dniach zacząć ja minimalnie podlewać. Klony muszą być trzymane w cieple i z dala od promieni słonecznych aż do momentu pokazania pierwszych oznak własnego wzrostu. Może to zając nawet kilka miesięcy, jednak jeśli sie uda-klon jest gotowy do przesadzenia i hodowli indywidualnej. Opieka Młode rośliny będą miały tendencje do przeważania swojej łodygi, dlatego musimy zapewnić im podporę by sie nie złamały. Należy również pamiętać by nie podlewać rośliny zbyt obficie, gdyż spowoduje to ograniczenie wzrostu, opadanie liści, a czasem nawet gnicie korzeni. Bardzo ważna okazuje sie tutaj gleba-musi przez cały czas pozostawać luźna i łatwo przesiąkalna, tak by nie dopuścić do rozwoju grzybów i bakterii gnilnych. Z tego samego powodu Khat w ogóle nie nawozimy. Choć Khat to zdecydowanie roślina sucholubna, musimy jednak pamiętać by za młodu podlewać ja systematycznie. Sadze ze raz na tydzień wystarczy w zupełności. Khat potrafi jednak bardzo gwałtownie uschnąć, jeśli wiec zobaczymy ze liście tracą blask czy powoli zaczynają sie skręcać należy roślinę natychmiast podlać. Podsumowując, Khat stanowi doskonały materiał na roślinę domową. Choć najlepiej rozwija sie w pełnym słońcu, w zupełności starczy mu domowy półcień, szalenie polubi za to suche i cieple warunki panujące w mieszkaniu. Jako roślina rosnąca powoli może być trzymana wewnątrz bez obawy o jej wymagania przestrzenne. Poza tym Catha można bez przerwy przycinać, zapewniając roślinie kompaktowość, zaś sobie-stały dopływ afrykańskiej używki :-)
Khat (Catha edulis, rodzina Celastraceae, Ge'ez: ẹ̀āt; Arabski: قات; Somalijski: Jaad; MiÄ™dzynarodowy Alfabet Fonetyczny: [kat]), znany też jako qat, gat, chat, miraa), jest roÅ›linÄ… naczynionasiennÄ…. Rodzime pochodzenie tej roÅ›liny to: tropikalna Afryka Wschodnia i Półwysep Arabski. Uważa siÄ™, że pochodzi z Etiopii. Jest to krzew albo maÅ‚e drzewko rosnÄ…ce do 5–8 m wysokoÅ›ci, o wiecznie zielonych liÅ›ciach 5–10 cm dÅ‚ugoÅ›ci i 1–4 cm szerokoÅ›ci. Kwiaty sÄ… wypuszczane na wierzchoÅ‚kach 4–8 cm dÅ‚ugie, Każdy kwiat maÅ‚y, z piÄ™cioma biaÅ‚ymi pÅ‚atkami. Owoc podÅ‚użny z trzema torebkami nasiennymi przechowujÄ…cymi po 1-3 nasion.
Krzew Catha edulis zawiera alkaloid katynon i katynę, podobne do amfetaminy pobudzające związki, które wywołują podniecenie i euforię. W 1980 Światowa Organizacja Zdrowia sklasyfikowała krzew Catha edulis jak narkotyk, który może powodować psychologiczną zależność i rośliną zainteresowała się antynarkotykowe organizacje DEA. Khat jest substancją kontrolowaną w wielu krajach. W USA, rzecznik FBI argumentował zakaz sprowadzania tego krzewu, tym, że organizacje terrorystyczne na Wschodzie w ten sposób wspierają swoje fundusze.
Efekty Konsumpcja krzewu Catha edulis wywołuje łagodną euforię i podniecenie. Osoby spożywające robią się bardzo rozmowne pod wpływem narkotyku, mogą wydawać się nierealistycznymi i chwiejnymi emocjonalnie. Khat, może skłonić do nadczynności maniakalnych zachowań. Catha wywołuje również efekt anorektyczny, i jego nadużycie może kończyć się zaparciami. Podczas konsumpcji liści, wyraźnie rozszerzają się źrenice. Działanie objawia się również zwiększonym pulsem i ciśnieniem krwi. Przy dużym zmęczeniu i senności, mogą pojawić się nawet halucynacje. Przy dłuższym nadużywaniu może wystąpić również efekt cofnięcia symptomów, letargu, łagodnej depresji, koszmarów, delikatne drzenie.
Długotrwałe używanie, może powodować, w dłuższym przedziale czasowym następujące skutki: negatywny wpływ na funkcje wątroby, trwałe zabarwienie zębów na zielonkowaty kolor, podatność na wystąpienie wrzodów, i zmniejszony popęd płciowy. Krzew Catha edulis to zwykle nie uzależniający narkotyk, chociaż są przypadki osób, które nie potrafią wytrzymać bez tej rośliny dłużej niż 4-5 dni. Czują się oni wtedy zmęczeni i mają problemy z koncentracją. Jednak ostatnie brytyjskie badania uznały krzew Catha edulis jako mniej niebezpieczny niż tytoń i alkohol.
Historia Początki pochodzenia krzewu Catha edulis są często spekulowane. Wielu wierzy, że jego naturalne pochodzenie to Etiopia, skąd rozprzestrzenił się na stoki Wschodniej Afryki i Jemenu. Inni wierzą , że krzew Catha edulis pierwotnie występował w Jemenie przed rozpowszechnieniem się do Etiopii i pobliskich krajów. Richard Burton (Pierwsze Ślady we Wschodniej Afryce, First Footsteps in East Africa, 1856) udzieli wyjaśnienia , że krzew Catha edulis był sprowadony do Jemenu z Etiopii w 15tym wieku. Jest też dowód by zasugerować, że mogło to być jeszcze wcześniej, w 13 tym wieku. Poprzez botaniczną analizę, Revri (1983) uważa Jemen, jako początek pochodzenia tej rośliny. Z Etiopii i Jemen drzewa rozpowszechniły się do Kenii, Somalii, Malawii, Ugandy, Tanzanii, Arabii, Konga, które obejmują teraz Zimbabwe, Zambię i Republika Południowej Afryki. Uważa się, że najwcześniej zarejestrowane użycie krzewu Catha edulis do celów medycznych występuje w księgach Nowego Testamentu. Starzy Egipcjanie uważali krzew Catha edulis "jako boską żywność", która umożliwiała ludziom poczucie boskości. Egipcjanie używali tej rośliny dla jej efektów pobudzających. Uważali, że człowiek zrobiony na podobieństwo boga mógł doświadczać tej boskości. W 1854 roku, malajski pisarz Abdullah bin Abdul Kadir, zauważył, że zwyczaj żucia Khata panował powszechnie w Al Hudaydah w Jemenie: "Zaobserwowałem nową modę w tym mieście - każdy żuł liście, jak koza przeżuwa trawę. Jest to typ liścia, raczej szeroki i około dwa palce długości, który jest powszechnie sprzedawany, i żuty w takiej formie w jakiej jest. Przeciwnie do liści betelu, które potrzebują pewnych przypraw, aby nadawały się do spożycia. Wszyscy zbierają się dookoła, a w środku nagromadzona jest spora ilość liści. Gdy pluną ich ślina jest zielona. Zapytałem wtedy: 'jaką korzyść macie z żucia tych liści ?' Odpowiedzieli: 'żadnej, po prostu przyzwyczailiśmy się do tego'. Osoby żujące te liście muszą jeść dużo masła i miodu, bo w przeciwnym wypadku mogliby się pochorować. Liście te nazywają się Kad.
Kultywacja
Krzew Catha edulis jest uprawiany jako stymulant od stuleci w Afryce i na Półwyspie Arabskim. Antydatuje on tam z kawą, i jest używany w podobnym społecznym kontekście. By osiągnąć stan euforii i pobudzenia, jego świeże liście i szczyty są żute albo, rzadziej, wysuszone i użyte jak herbata. Z powodu dostępności szybkiego, niedrogiego transportu lotniczego, narkotyk szybko rozpowszechnił się w takich krajach jak: Anglia, Rzym, Amsterdam, Kanada, Australia, Nowa Zelandia i Stany Zjednoczone. Społeczeństwo dowiedziało się o tym narkotyku głównie przez media należące do Organizacji Narodów Zjednoczonych, a relacjonujące z misji w Somalii, gdzie użycie krzewu Catha edulis jest rozprzestrzenione. Roślina ta jest znana pod wieloma nazwami, np. qat w Jemenie, chat w Etiopii, jaad w Somalii i miraa w Kenii i Tanzanii.
Użycie krzewu Catha edulis tradycyjnie było ograniczone tylko do regionów, gdzie ten krzew rośnie, ponieważ tylko świeże liście dają pożądane pobudzające działanie i efekty. W ostatnich latach jednak, dobra jakość dróg, oraz pojazdy mechaniczne i transport powietrzny powiększyły dystrybucję globalną tego, szybko psującego się towaru. Tradycyjnie, krzew Catha edulis był używany jak uspołeczniający narkotyk i do dziś tak jeszcze jest w Jemenie , gdzie żucie liści khat, to przeważnie męski zwyczaj. W innych krajach, khat jest zużyty w dużej mierze przez pojedynczych osobników i przyjęciach. Khat jest narkotykiem głównie w krajach w których rośnie. Używany często przez rolników i robotników do likwidacji zmęczenia fizycznego oraz przez kierowców i studentów dla powiększenia uwagi i spostrzegawczości. Jest bardzo duże podobieństwo do użycia liści koki w Ameryce Południowej. Kobiety też żują khat w Jemenie. Jednak mają one własne sale, przeznaczone do żucia liści tej rośliny. Bardzo popularne są spotkania w weekendy, gdzie mężowie i żony, żują liście. Dzieci zaczynają żucie liści khat w wieku 10 lat. Krzew Catha edulis jest używany z powodu jego łagodnych euforycznych i pobudzających efektów. Uboczne skutki żucia możemy określić jako anorektyczne. Używany jest przez chrześcijan, Żydów i muzułmanów, chociaż Etiopski Kościół Prawosławny Tewahedo (wraz z jego Erytrejskim odpowiednikiem) zakazał chrześcijanom używania tej rośliny z powodu jej pobudzających efektów. W Jemenie żucie khat'a jest tak popularne, że 40% zaopatrzenia w wodę kraju idzie na nawadnianie terenu, gdzie rośnie ta roślina i co gorsza procent jest wzrostowy: około 10% do 15% każdego roku. Zaopatrzenie w wodę z Sanaa jest tak zagrożone przez uprawę Cathy edulis, że urzędnicy rządu zaproponowali nawet przemieszczanie wielkich części populacji miasta nad wybrzeże Morza Czerwonego. W Somalii, Najwyższa Islamska Rada Sądów, która przejęła kontrolę w kraju w 2006 roku, zakazała używania krzewu Catha edulis podczas święta Ramadan, wszczynając tym samym liczne protesty w Kismayo. W listopadzie 2006, Kenia zakazała wszystkich lotów do Somalii. Odbiło się to licznymi protestami hodowców khat. Kenijska policja z Ntonyiri, stwierdziła , że miejscowa ziemia jest bardzo dobra do uprawy krzewu Catha edulis , że 20 ton liści wartych $800,000 US jest posyłane do Somalii codziennie i że zakaz lotu mógłby spustoszyć miejscową gospodarkę. Niespodziewane zwycięstwo z władzami sprawiło, że końcem grudnia 2006 r. krzew Catha edulis powrócił na ulice Mogadiszu.
Populacja użytkowników Szacuje się, że kilka milionów ludzi to częściowi użytkownicy krzewu khat. Wielu z nich pochodzi z krajów pomiędzy Sudanem a Madagaskarem i południowo zachodniej części Półwyspu Arabskiego, zwłaszcza Jemenu. W Jemenie, 60% mężczyzn i 35% kobiet było odnotowanych jako żujących codziennie lub przez długi okres życia. Tradycyjnie i oficjalnie, żują khat w Jemenie wyłącznie mężczyźni, żucie przez kobiety jest mniej formalne i rzadsze. W Arabii Saudyjskiej, uprawa i konsumpcja krzewu Catha edulis jest zakazana. Zakaz używania krzewu khat w Jemenie jest popierany i propagowany również przez kler katolicki, który uznaje za złe wszystko co jest szkodliwe dla ciała. W Somalii, 61% z populacji zdeklarowało, że często używają krzewu khat, 18%, że używają przeciętnie, 21% to osoby używający go sporadycznie. W efekcie 100 % obywateli Somalii próbowało bądź używa Cathy edulis.
Stan kontroli Świat W 1965, Światowa Organizacja Zdrowia, komitet ekspertów od narkotyków powodujących uzależnienie w czternastym raporcie oświadczył:
"Komitet uznał, że nadużycie krzewu Catha edulis, jest regionalnym problemem i może być najlepiej kontrolowane na regionalnym poziomie." Z tego powodu krzew Catha edulis nie został włączony do Pierwszej Konwencji o Narkotykach. W 1980 Światowa Organizacja Zdrowia zaklasyfikowała krzew Catha edulis lek, który może łagodnie leczyć uzależnienie psychiczne.
Australia W Australii, import krzewu Catha edulis jest kontrolowany przez urzędy celne restrykcjami. (towar nie może być przewożony). Indywidualni użytkownicy mogą zwrócić się do władz o pozwolenie, na importowanie do 5 kg na miesiąc na użytek osobisty (głównie imigranci z Afryki) W 2003 roku, liczba rocznych licencji na import khat wynosiła 294, natomiast liczba indywidualnych(jednorazowych) pozwoleń wyniosła 202.
Są dwa typy licencji importowych. Pojedyncze import pozwala na import jednorazowy, i za każdym razem trzeba prosić o ponowne pozwolenie. Oraz roczna licencja. Ta z kolei pozwala na import do 5 kg w miesiącu przez 12 miesięcy. Kanada W Kanadzie, khat to substancja objęta kontrolą pod Planem IV Kontrolowane Narkotyki i Substancje Aktywne (CDSA).
Każda osoba , która szuka lub otrzymuje tą substancję bez odpowiedniego upoważnienia jest winna przestępstwa podlegającemu oskarżeniu publicznemu i ściganiu sądowemu, i może zostać poddana karze więzienia nie przekraczającej 18 miesięcy, lub może zostać ukarana karą grzywny nie przekraczającą 1000 dolarów lub karą więzienia nie dłuższej niż 6 miesięcy. Przy ponownym popełnieniu przestępstwa, kary są wyższe. Grzywna nie większa niż 2000 dolarów lub kara więzienia rok lub dwa.
Francja Catha edulis jest zakazana we Francji. Niemcy W Niemczech, katyna to kontrolowana jako substancja i posiadanie i sprzedaż rośliny jest nielegalna. Podobne poziomy kontroli są w innych europejskich krajach.
Hongkong
W Hongkongu, Katyna i Katonina sÄ… kontrolowane Planem 1 z artykuÅ‚u 134 RozporzÄ…dzenie o Niebezpiecznych Narkotykach. Może być używany tylko przez specjalistów medycznych do badaÅ„ medycznych i uniwersyteckich. Substancja może być rozprowadzana przez farmaceutów posiadajÄ…cych zezwolenie. KtoÅ›, kto rozprowadza substancjÄ™ bez nakazu, może być ukarany karÄ… grzywny $10,000(HKD). Kara dla handlarzy i producentów khat jest wiÄ™ksza: $5,000,000 (HKD) grzywny i dożywotnie wiÄ™zienie. Posiadanie substancji dla konsumpcji (bez pozwolenia z Departamentu Zdrowia) jest nielegalne i grozi $1,000,000 (HKD) grzywny i/lub 7 lat wiÄ™zienia. Izrael Krzew Catha edulis jest jeszcze używany przez ludzi jemeÅ„skiego pochodzenia. LiÅ›cie, jak również wyciÄ…g z katoniny rozprowadzany jest w formie piguÅ‚ki o nazwie ′Hagiggat′ (z hebrajskiego Hagiga (impreza) i Gat (krzew khat)), sÄ… aktualnie nielegalne.
Nowa Zelandia
Roślina Catha edulis, w Nowej Zelandii ujęta jest w Planie 3 (Klasa C) jako narkotyki, ale jest rzadko spotykany chociaż sporadyczne akcje na lotniskach były relacjonowane. Dorosłe drzewa krzewu Catha edulis, które zostały zasadzone zanim roślina stała się nielegalna (w 1998 roku) nie muszą być zniszczone. Ale nie wolno jest zrywać liści lub w inny sposób przygotowywać rośliny do konsumpcji. Norwegia Krzew Catha edulis jest sklasyfikowany jako narkotyk i jego spożywanie sprzedaż i posiadanie są nielegalne. Większość użytkowników to Somalijscy imigranci, skąd Catha jest przemycana do Holandii i Anglii. Somalia 17 listopada, 2006 używanie i dystrybucja krzewu Catha edulis była zdelegalizowana przez somalijskich muzułmanów na obszarach, które objęli kontrolą. W Somalii, Najwyższa Islamska Rada Sądów, która przejęła kontrolę w kraju w 2006 roku, zakazała używania krzewu Catha edulis podczas święta Ramadan, wszczynając tym samym liczne protesty w Kismayo. W listopadzie 2006, Kenia zakazała wszystkich lotów do Somalii. Odbiło się to licznymi protestami hodowców khat. Kenijska policja z Ntonyiri, stwierdziła , że miejscowa ziemia jest bardzo dobra do uprawy krzewu Catha edulis , że 20 ton liści wartych $800,000 US jest posyłane do Somalii codziennie i że zakaz lotu mógłby spustoszyć miejscową gospodarkę. Niespodziewane zwycięstwo z władzami sprawiło, że końcem grudnia 2006 r. krzew Catha edulis powrócił na ulice Mogadiszu Szwecja Jak w Norwegii, krzew Catha edulis jest sklasyfikowany jako narkotyk i jest nielegalny w użyciu, sprzedaży i posiadaniu. Szwajcaria Posiadanie krzewu Catha edulis jest zakazane. Wielka Brytania Krzew Catha edulis nie jest kontrolowaną substancją. Właśnie dla tego Anglia służy jako główna brama do rozprowadzania khat do Ameryki Północnej drogą lotniczą. Krzew Catha edulis jest używany przez członków somalijskiej i jemeńskiej społeczności, głównie ludzi skoncentrowanych w miastach: Londyn, Birmingham, Bristol, Cardiff, Manchester i Sheffield. Aktualnie jest legalny, chociaż są prowadzone rozmowy aby go zakazać. W Wielkiej Brytanii, Katyna i Katonina są narkotykami klasy C. Stany Zjednoczone W Stanach Zjednoczonych, Katyna jest w objęta Planem IV a Katonina jest w Planie I. (akt Substancji Kontrolowanych)1993 DEA. Reguła, która umiejscawia katoninę w planie I, zakazuje też skutecznie używania samej rośliny khat: Katonina to poważny psychotropowa substancja rośliny Catha edulis. Młode liście krzewu Catha edulis są żute dla efektów pobudzających. . Postanowienie tej reguły klasyfikuje każdy materiał, który zawiera katoninę do Planu I W lipcu, 2006, DEA wykonała Expresową Operację Somalia, 18-miesięczne dochodzenie, które zakończyło się aresztowaniem 44 członków międzynarodowej organizacji handlującej krzewem khat, odpowiedzialnej za przemycenie z Afryki do USA ponad 25 ton krzewu Catha edulis (szacowanym przez DEA na wartość ponad $10 milionów). Przechwycono największy przemyt krzewu Catha edulis w historii Stanów Zjednoczonych. Duża ilość krzewu Catha edulis była ostatnio odkryta również w Smyrnie i Delaware. Policja Smyrny w piątek, 16 marca, 2007 najechał pomieszczenia składowe przy Sentinel Self Storage po otrzymaniu informacji, że w tej lokalizacji ktoś przechowuje nielegalnie narkotyki. Po wejściu okazało się że policja przechwyciła 704 1/4 funtów khat, z szacowaną uliczną wartością w przybliżeniu $211,275. 17 maja, 2007 r. 200 funtów Krzewu Catha edulis znaleziono w Louisville,KY. Polska W Polsce, Khat nie jest wymieniony jako narkotyk, którego posiadanie jest zabronione. Jednak przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 O przeciwdziałaniu narkomanii, wymieniają katynon jako substancję psychotropową grupy I-P oraz katynę jako substancję psychotropową grupy III-P. Substancje te mogą być używane jednie w celach medycznych lub do prowadzenia badań. A na posiadanie lub obrót substancjami zawierającymi m.in. te dwa związki chemiczne wymagane jest specjalne pozwolenie. Nie odnotowano dotychczas przypadków przechwycenia liści khat. |
Galerie:
 
 
 
Â
  
